معرفی رشته شیمی
گرایشهای مقطع لیسانس
رشته شیمی در مقطع کارشناسی دارای دو گرایش «محض و کاربردی» میباشد. محض و کاربردی عنوان گرایشهای بعضی از رشتههای دانشگاهی مثل شیمی و ریاضی است. اما این دو گرایش چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
در گرایش محض مبنای کار علم شیمی است و دانشجو درباره چهار گرایش اصلی علم شیمی که عبارتند از : شیمی آلی ، معدنی ، تجزیه و شیمی فیزیک ، دروسی را مطالعه میکند. اما در شیمی کاربردی ، دروس پایه شیمی کمتر مطالعه میشود و دانشجو یکسری از دروس مربوط به مهندسی شیمی مثل اصول صنایع شیمیایی و تصفیه آب و فاضلاب را میگذراند.
فارغالتحصیل شیمی محض در شروع یک فعالیت صنعتی نقش دارد، چرا که او راهکارهای تئوریک ساخت یک ماده را ارائه میدهد و سپس یک فارغالتحصیل شیمی کاربردی و یا مهندس شیمی طراحی نیمه صنعتی ماده مورد نظر را ارائه میدهد.
تفاوت این دو گرایش در نحوه نگرش آنها به علم شیمی است، چون شیمی کاربردی نگرشی کاربردی به علم شیمی دارد و میخواهد از آموختههای شیمی در صنعت استفاده کند و به همین دلیل فارغالتصیلان این گرایش با مفاهیمی که در صنایع شیمی مطرح است، آشنایی بیشتری داشته و بهتر جذب بازار کار میشوند. اما هدف شیمی محض پرورش دانشجویانی است که کارهای تحقیقاتی انجام بدهند و با تحصیل در دوره فوقلیسانس و دکترا به حل مسائل و ناشناختههای علمی شیمی بپردازند. از همینرو درسهای نظری گرایش شیمی محض بیشتر از دروس کاربردی آن است.
هرچند که شیمی محض بیشتر به تئوریهای عمیقتر شیمی میپردازد و شیمی کاربردی با ارائه یکسری واحدهای کاربردی ، ارتباط نزدیکتری با صنعت دارد، اما این دو گرایش در سطح لیسانس فرق زیادی با یکدیگر ندارند و اگر کسی مایل باشد از هر دو گرایش اطلاع داشته باشد، میتواند در دروس اختیاری ، بعضی از واحدهای اختصاصی گرایش دیگر را انتخاب کند. البته واقعیت این است که فارغالتحصیلان شیمی کاربردی راحتتر جذب بازار کار میشوند که آن هم بیشتر به خاطر عنوان این گرایش است تا معلومات فارغالتحصیلان آن!
آینده شغلی ، بازار کار ، درآمد
البته باید گفت این طور نیست که هیچ فرصت شغلی برای فارغالتحصیلان این رشته مهیا نباشد، چون تعدادی از فارغالتحصیلان شیمی جذب صنایع شیمیایی مختلف مثل صنایع رنگسازی ، چرمسازی ، پتروشیمی ، موادغذایی، لوازم بهداشتی و آرایشی میشوند و در بخش آزمایشگاههای کنترل کیفیت محصولات شیمیایی و یا واحد تولید آنها کار میکنند.
من فکر میکنم که شیمی جزو معدود رشتههایی است که فارغالتحصیل آن میتواند همیشه مشغول بکار باشد. چون هر کارخانهای که دایر شود، در بخش کنترل کیفیت کالاهای ساخته شده نیاز به یک شیمیست دارد و یا در تمام صنایع احتیاج به فارغالتحصیلان شیمی داریم تا مواد اولیه را با توجه به استانداردهای جهانی بررسی کرده و رد یا قبول بکنند.
علاوه بر موارد فوق یک شیمیست میتواند در خانه خود با کمترین امکانات کارگاه کوچکی دایر کرده و بعضی از مواد مورد نیاز جامعه را تولید کند. فارغالتحصیلان این رشته توانایی تغییر و تبدیل بر روی مواد خام را دارند و به یاری همین توانایی ، تعداد زیادی از فارغالتحصیلان این رشته کارگاهها یا کارخانههای شیمیایی کوچک یا بزرگ دایر کرده و در کار خود نیز موفق بودهاند. در ضمن فارغالتحصیل شیمی میتواند در کارگاهها و کارخانههای تهیه مواد آلی ، دارویی ،رنگها ، رزینها و تهیه و ترخیص مواد معدنی کار بکند.
ظرفیت پذیرش کل و گرایش مختلف
طی سه سال تحصیلی 76 تا 78 بطور متوسط در هر سال 446 نفر دانشجو از گره آزمایشی علوم ریاضی و فنی و 2772 نفر از گروه علوم تجربی در رشته شیمی پذیرفته شدهاند.
تواناییهای مورد نیاز و قابل توصیه
شیمی یعنی حفظ کردن صدها فرمول ، عدد و رقم. این تصور بسیاری از دانشآموزان دبیرستانی است. تصوری که از دبیرستانها نشأت میگیرد، چرا که حجم مطالب کتاب شیمی دبیرستانی زیاد و فرصت تدریس محدود است و به ناچار دبیران و محصلان به جای درک و استدلال مفاهیم ، به سوی مسایل ذهنی و حفظی کشیده میشوند. در حالی که شیمی تلفیقی از مهارتهای ذهنی و استدلالی است و اگر کسی بخواهد در این رشته موفق گردد، باید در هر دو زمینه توانمند باشد و حتی میتوان گفت که قدرت استدلال بیش از قدرت حافظه در این رشته اهمیت دارد چون حافظه فقط میتواند به کار سرعت بدهد اما حلال مشکلات نیست.
دانشجوی این رشته لازم است در دروس ریاضی ، شیمی و فیزیک ، قوی باشد و رشته شیمی را دوست بدارد یعنی از مطالعه درس شیمی لذت ببرد و خسته نشود. دانشجوی شیمی باید به شیمی علاقهمند باشد، نه این که رشته شیمی در فرم انتخاب رشته ، انتخاب چهلم و پنجاهم او باشد. همچنین دانشجو باید مثل مارگیرهای قدیمی که مار را میگرفتند و از آن استفاده بهینه میکردند، شجاع بوده و وسواس نداشته باشد، چون بعضی از مواد شیمیایی مثل مار خطرناکند، اما اگر کسی طرز استفاده از همین مواد را بلد باشد، موادی قابل کنترل و بسیار مفید هستند.
وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر
رشته شیمی در ایران تا مقطع دکترا تدریس میشود. دوره کارشناسی ارشد شیمی دورهای با گرایشهای تخصصی در پنج گرایش شیمی آلی ، شیمی تجزیه ، شیمی معدنی ، شیمی فیزیک ، شیمی کاربردی است. دوه دکترای شیمی نیز پس از دوره کارشناسی ارشد در دو بخش آموزشی و پژوهشی ارائه میگردد.
رشتههای مشابه و نزدیک به این رشته
این رشته دارای واحدهای مشابه با رشته مهندسی شیمی میباشد.
وضعیت نیاز کشور به این رشته در حال حاضر
شیمی رشتهای است که هم برای فارغالتحصیلان شیمی و هم برای افراد مختلف جامعه فرصت شغلی ایجاد میکند. برای مثال با ایجاد هر شغل در صنعت پتروشیمی حدود بیست شغل در صنایع پایین دستی و وابسته به وجود میآید. تنها کافی است وضعیت واردات کشور خودمان را بررسی کنیم تا به واقعیت سخن لینوس پائولینگ پی ببریم. چون درحال حاضر کشور ما هر ساله حدود 5 میلیارد دلار صرف خرید 3500 کالای شیمیایی میکند. یعنی ما یک کیلو نفت را 10 سنت میفروشیم، آن وقت یک کیلو از مواد شیمیایی را 40 هزار ، 50 هزار و حتی بعضی از داروهای شیمیایی را تا 100 هزار دلار خریداری میکنیم . این در حالی است که کشور ما به دلیل داشتن هیدروکربنها ، منابع معدنی و همچنین نیروی انسانی متخصص میتواند کالاهای شیمیایی بسیاری را تولید کند. کاری که چین انجام داد و توانست با کمترین امکانات ، بازار کالاهای شیمیایی دنیا را قبضه کند.
در ضمن باید توجه داشت که خرید کالاهای شیمیایی نه تنها به بودجه کشور فشار سنگینی وارد میکند بلکه فرصتهای شغلی صدها فارغالتحصیل رشته شیمی را نیز از بین میبرد. افرادی که باید با استفاده از منابع اولیه کشور به تولید کالاهای شیمیایی بپردازند
سلام دوستان عزیز